Γιατί διάλεξα ακριβώς αυτόν τον σύντροφο; Το ασυνείδητο «ταίριασμα» των ζευγαριών

Έχει τύχει να σταθείς για μια στιγμή και να αναρωτηθείς... «Πώς, ανάμεσα σε τόσους ανθρώπους, κατέληξα να μοιράζομαι τη ζωή μου με αυτόν τον συγκεκριμένο άνθρωπο;»

Συνήθως δίνουμε στον εαυτό μας απαντήσεις ρομαντικές... «ήταν η στιγμή», «ένιωσα ότι τον ξέρω από παλιά», ή πρακτικές... «συνεννοούμασταν», «είχαμε κοινούς στόχους». Είναι αληθινές απαντήσεις, αλλά είναι μόνο η μισή ιστορία. Η ψυχαναλυτική σκέψη για το ζευγάρι λέει κάτι πιο τολμηρό και πιο ενδιαφέρον:

Δεν διαλέγουμε σύντροφο μόνο συνειδητά. Διαλέγουμε και από έναν εσωτερικό μας (ασυνείδητο) χάρτη που έχουμε αρχίσει να σχεδιάζουμε από πολύ μικρά παιδιά.

Όλοι μας κουβαλάμε μέσα μας εικόνες του τι σημαίνει σχέση. Πώς ήταν ως ζευγάρι οι γονείς μας, πώς νιώθαμε όταν ζητούσαμε φροντίδα, ποιες ανάγκες μας ικανοποιήθηκαν και ποιες έμειναν πεινασμένες. Αυτές οι εικόνες δεν φεύγουν επειδή μεγαλώσαμε. Συνεχίζουν να ψιθυρίζουν μέσα μας και επηρεάζουν το με ποιον άνθρωπο θα νιώσουμε «σαν στο σπίτι μας», ακόμη κι όταν αυτό το σπίτι πέρα από οικειότητα δημιουργεί και δυσκολίες.

«Τόσο διαφορετικοί, και όμως ταιριάζουμε τόσο καλά μαζί»

Υπάρχουν πολλά ζευγάρια που οι οικείοι τους τα περιγράφουν κάπως έτσι: «Αυτή είναι όλο συναίσθημα, αυτός όλο λογική.» ή «Αυτή τα ξεχνά όλα, αυτός θυμάται και την παραμικρή λεπτομέρεια.»

Συχνά αυτές οι αντιθέσεις δεν είναι τυχαίες. Όταν ο ένας από τους δύο ανέλαβε εξαρχής να είναι «ο πρακτικός», ίσως ο άλλος ένιωσε άδεια να γίνει «ο ευαίσθητος». Όταν η μία αναλαμβάνει το άγχος για όλους, ο άλλος έχει την πολυτέλεια να φαίνεται χαλαρός. Στη γλώσσα της ψυχανάλυσης αυτό ονομάζεται προβλητική ταύτιση. Μέσα στη σχέση, ο καθένας «τοποθετεί/προβάλλει» στον άλλον κομμάτια του εαυτού του που του είναι δύσκολο να κρατήσει μόνος και ο άλλος συχνά τα δέχεται, σαν να τα γνώριζε ήδη.

Όσο αυτό είναι αμοιβαίο και ευέλικτο, είναι ένα από τα πιο όμορφα πράγματα που μπορεί να κάνει ένα ζευγάρι, να μοιράζεται το βάρος. Όταν όμως οι ρόλοι γίνουν άκαμπτοι «εσύ είσαι πάντα η υπερβολική», «εσύ είσαι πάντα ο ψυχρός» τότε αυτό που στην αρχή ένωσε τους δυο ανθρώπους αρχίζει σιγά σιγά να τους παγιδεύει. Η ίδια χημεία που τους έσμιξε, ξαφνικά δημιουργεί έναν κόμπο στον λαιμό.

Όταν το «ταίριασμα» γίνεται παγίδα

Πολλά ζευγάρια έρχονται στη θεραπεία λέγοντας μια εκδοχή της ίδιας πρότασης:

«Καβγαδίζουμε ξανά και ξανά για το ίδιο πράγμα.»

Δεν είναι σύμπτωση. Σύμφωνα με τη μακροχρόνια ερευνητική δουλειά του ψυχολόγου John Gottman στο γνωστό «Love Lab», περίπου το 69% των συγκρούσεων μέσα σε μια μακροχρόνια σχέση αφορούν θέματα που δεν λύνονται ποτέ τελείως. Είναι, θα λεγε κανείς, μόνιμα, και επανέρχονται με διαφορετικό περιτύλιγμα κάθε φορά.

Με άλλα λόγια, τα δύο τρίτα από αυτά για τα οποία μαλώνουμε με τον σύντροφό μας δεν αφορούν τόσο τα γεγονότα της ημέρας, όσο μια βαθύτερη ιστορία που ψάχνει να ειπωθεί.

Συνήθως, αυτό «το ίδιο πράγμα» δεν είναι τα πιάτα που δεν πλύθηκαν ή το ταξίδι που δεν οργανώθηκε. Είναι μια παλιά, ασυνείδητη ιστορία που και οι δύο ξαναπαίζουν, χωρίς να το έχουν επιλέξει: ο ένας ζητά φροντίδα όπως τη ζητούσε κάποτε από έναν γονιό που δεν την έδινε, και ο άλλος αμύνεται όπως αμυνόταν παλιά σε κάποιον που τον πίεζε. Δεν φταίει κανείς. Απλώς, η σχέση τους έχει γίνει το θέατρο όπου ξαναπαίζονται σκηνές που κανείς από τους δύο δεν έγραψε συνειδητά.

Η καλή είδηση είναι ότι όταν αυτές οι σκηνές αναγνωριστούν, παύουν να είναι αόρατες. Και ό,τι παύει να είναι αόρατο, μπορεί να γίνει αντικείμενο επεξεργασίας και γιατί όχι και αλλαγής.

Γιατί δεν ζητάμε βοήθεια νωρίτερα

Παρόλο που αυτές οι επαναλήψεις μας κουράζουν και μας πληγώνουν, σπάνια ζητάμε βοήθεια αμέσως. Έρευνες δείχνουν ότι, κατά μέσο όρο, ένα ζευγάρι περιμένει περίπου 6 χρόνια από τη στιγμή που αρχίζει να αναγνωρίζει ένα σοβαρό πρόβλημα μέχρι να ψάξει υποστήριξη. Έξι χρόνια στα οποία το ίδιο μοτίβο επαναλαμβάνεται, ριζώνει, και κάνει την αλλαγή να μοιάζει όλο και πιο μακρινή.

Ένας από τους λόγους είναι ο φόβος ότι «η θεραπεία θα κρίνει ποιος φταίει». Στην πραγματικότητα, δεν λειτουργεί έτσι, τουλάχιστον όχι σε μια ψυχοδυναμική θεραπεία ζεύγους. Δεν ψάχνουμε τον ένοχο. Ψάχνουμε το αόρατο νήμα που συνδέει τις αντιδράσεις των δύο ανθρώπων, ώστε να μπορέσουν να σταματήσουν να κάνουν τους ίδιους ρόλους χωρίς να το θέλουν.

Ένας ακόμη λόγος είναι ότι, όσο πονάει η επανάληψη, ταυτόχρονα μάς δίνει μια αίσθηση οικειότητας. Είναι η σκηνή που γνωρίζουμε. Και πολλές φορές κρατιόμαστε από το γνωστό, ακόμη κι όταν αυτό μας στενεύει.

Γιατί αυτή η οπτική είναι, παραδόξως, ανακουφιστική

Το να σκεφτεί κάποιος ότι διάλεξε τον σύντροφό του «για ασυνείδητους λόγους» μπορεί στην αρχή να ξενίσει. Δεν θέλουμε να φανταζόμαστε ότι ο έρωτάς μας είναι λιγότερο ελεύθερος απ' ό,τι τον νιώθαμε. Στην πραγματικότητα, όμως, αυτή η οπτική απελευθερώνει.

Μας λέει ότι η σχέση μας έχει νόημα. Δεν είναι λάθος, δεν είναι σύμπτωση, δεν είναι μια «παράξενη χημεία» που μας έπιασε στον δρόμο. Είναι ο πιο αληθινός καθρέφτης του εσωτερικού μας κόσμου και αυτό σημαίνει ότι μέσα από αυτή τη σχέση μπορούμε να μάθουμε για τον εαυτό μας πράγματα που δεν θα μαθαίναμε με κανέναν άλλο τρόπο.

Δεν χρειάζεται πάντα να φύγουμε για να αλλάξουμε. Πολλές φορές, χρειάζεται απλώς να καταλάβουμε.

---

Πότε αξίζει να το κοιτάξουμε μαζί

Η θεραπεία ζεύγους δεν ψάχνει «ποιος έχει δίκιο». Ψάχνει το αόρατο νήμα που συνδέει δύο ανθρώπους τι τους τράβηξε αρχικά, τι τους κρατάει σήμερα, και πού αυτή η ίδια σύνδεση τους δυσκολεύει. Όχι για να αλλάξει το παρελθόν, αλλά για να γίνει δυνατή μια νέα συνομιλία στο παρόν.