Γίναμε γονείς. Πού πήγαμε εμείς;

Η αθόρυβη κρίση του ζευγαριού τους πρώτους μήνες μετά το πρώτο παιδί.

"Τον κοιτάζω το βράδυ ενώ βάζει το μωρό για ύπνο. Τον αγαπάω πιο πολύ από ποτέ.... αλλά δεν ξέρω πια πώς να τον προσεγγίσω."

Αυτή η φράση, ή κάποια παραλλαγή της, έχει ειπωθεί πολλές φορές από πολλά διαφορετικά ζευγάρια, λίγο πολύ τους ίδιους πρώτους μήνες μετά τη γέννηση του πρώτου τους παιδιού. Είναι μια από τις πιο ειλικρινείς, πιο παρεξηγημένες και πιο συχνά αποσιωπημένες αλήθειες αυτής της περιόδου.

Γιατί αυτό που γεννιέται όταν έρχεται ένα μωρό δεν είναι μόνο ένα παιδί. Γεννιούνται μια μητέρα, ένας πατέρας, και κάπου πιο αθόρυβα ένα εξ' ολοκλήρου καινούργιο ζευγάρι, που δεν είναι πια εκείνο που ήξερε.

Μια σιωπηλή κρίση που αγγίζει τους περισσότερους

Στην ιστορική έρευνα Becoming a Family Project του Πανεπιστημίου του Berkeley, ο Philip και η Carolyn Cowan παρακολούθησαν ζευγάρια από την εγκυμοσύνη ως τα σχολικά χρόνια του παιδιού τους. Τα ευρήματα έχουν επιβεβαιωθεί σε πάνω από 50 μεταγενέστερες μελέτες και αναφέρουν το εξής:

Η δυσκολία, λοιπόν, δεν είναι ούτε εξαίρεση ούτε ελάττωμα. Είναι ο κανόνας μιας από τις πιο απαιτητικές μεταβάσεις της ενήλικης ζωής. Και υπάρχει και ακόμα μια σειρά ευρημάτων: όσα ζευγάρια δέχθηκαν προληπτική ψυχολογική υποστήριξη ως νέοι γονείς, διατήρησαν την ποιότητα της σχέσης τους μέχρι και πέντε χρόνια αργότερα. Η μετάβαση, δηλαδή, δεν «λύνεται» μόνη της. Συχνά χρειάζεται έναν χώρο για να ιδωθεί.

Μια μητέρα σε βαθύ «βύθισμα»

Ο Βρετανός ψυχαναλυτής D. W. Winnicott περιέγραψε εδώ και δεκαετίες μια ξεχωριστή ψυχική κατάσταση στην οποία μπαίνει η γυναίκα γύρω στη γέννηση: την πρωτογενή μητρική ενασχόληση (primary maternal preoccupation). Δεν πρόκειται για «υπερπροστατευτισμό» ή για απώλεια του εαυτού της. Πρόκειται για μια σχεδόν απόλυτη ψυχοσωματική σύνδεση με το μωρό, αναγκαία για την επιβίωση και την ψυχική του ανάπτυξη, κατά την οποία η μητέρα «παρεκκλίνει» προσωρινά από τη συνηθισμένη της ισορροπία.

Ο Daniel Stern πήγε τη σκέψη παραπέρα: μίλησε για τον αστερισμό της μητρότητας, μια εντελώς καινούργια ψυχική οργάνωση, με καινούργιους φόβους, φαντασιώσεις, επιθυμίες και ευαλωτότητες, που εμφανίζεται μαζί με το μωρό. Και μαζί της, όπως φωτίζει η σύγχρονη έρευνα, συνυπάρχει ένας αντίστοιχος αστερισμός της πατρότητας· ένας ρόλος που πολλοί άντρες δυσκολεύονται να ονομάσουν, γιατί συχνά νιώθουν να στέκονται στο περιθώριο μιας βιολογικής και συναισθηματικής έντασης που δεν τους περιλαμβάνει αυτονόητα.

Υπάρχει κάτι που πολλοί νέοι γονείς αναγνωρίζουν διαισθητικά: όταν κρατάμε στην αγκαλιά μας ένα μωρό, κρατάμε μαζί και τις σκιές των δικών μας πρώτων σχέσεων. Η Selma Fraiberg το ονόμασε «τα φαντάσματα στην κούνια». Αναφέρεται στις ασυνείδητες μνήμες των δικών μας γονιών, των ελλείψεων που βιώσαμε, των πόνων που δεν μιλήθηκαν ποτέ, που ξαναζωντανεύουν ακριβώς τη στιγμή που γινόμαστε γονείς.

Αυτό εξηγεί γιατί σε αυτή τη φάση ένα ζευγάρι που μέχρι πρότινος συνεννοούνταν καλά, μπορεί ξαφνικά να μαλώνει για το ποιος σηκώθηκε πρώτος τη νύχτα, ποιος οργάνωσε το ραντεβού στον παιδίατρο, ποιος «δεν καταλαβαίνει».

Στην επιφάνεια συζητάμε για βάρδιες και σαλιάρες... κατά βάθος η συζήτηση αφορά το κάποτε... εκείνο το κάποτε που υπήρξαμε εμείς παιδιά.

Από την εξάντληση σε μια νέα συμφωνία

Ίσως το πιο παρεξηγημένο σημείο των πρώτων μηνών είναι αυτό: η σχέση δεν «χαλάει» επειδή πάψατε να αγαπιέστε. Αλλάζει, γιατί για πρώτη φορά καλείται να κουβαλήσει κάτι πολύ μεγαλύτερο από τους δυο σας. Η λεγόμενη «αόρατη εργασία», το να θυμάσαι, να προβλέπεις, να σχεδιάζεις... η χρόνια κούραση, η ανισομερής σωματική φόρτιση και η απώλεια του ιδιωτικού χρόνου του ζευγαριού, δημιουργούν μια νέα πραγματικότητα που ζητάει μια νέα συμφωνία. Όχι σαν συμβόλαιο, αλλά σαν μια ειλικρινή συζήτηση: για τον χρόνο, τη φροντίδα, το σώμα, τον κόπο και την τρυφερότητα όπως μοιάζουν τώρα.

Γιατί αξίζει να έρθετε μαζί σε έναν θεραπευτή

Αν αναγνωρίζετε τον εαυτό σας σε αυτές τις γραμμές, αυτό δεν σημαίνει ότι «κάτι πάει στραβά» μεταξύ σας. Σημαίνει ότι βρίσκεστε σε μία από τις πιο πλούσιες, αλλά και πιο εύθραυστες ταυτόχρονα, μεταβάσεις της κοινής σας ζωής.

Η θεραπεία ζεύγους δεν προσφέρει λύσεις «έτοιμες», ούτε κρίνει ποιος έχει δίκιο. Προσφέρει έναν χώρο όπου μπορούν να ειπωθούν τα ανείπωτα: ο θυμός, η ντροπή, η ανακούφιση, η μοναξιά, η αγάπη που κάποιες στιγμές δεν βρίσκει την πόρτα της. Έναν χώρο όπου φωτίζονται τα μοτίβα που επαναλαμβάνονται, οι φωνές των δικών σας οικογενειών που μιλούν μέσα από εσάς, και όπου σιγά σιγά ξαναβρίσκεται το «εμείς» που για λίγο έμεινε στη γωνία, ενώ κρατούσατε αγκαλιά αυτό το καινούργιο και τόσο επιθυμητό παιδί.