Άλλος σύντροφος, ίδια ιστορία;

«Δεν είναι ο ίδιος άνθρωπος», μου είπε. «Ο πρώτος μου άντρας ήταν ψυχρός και απόμακρος. Ο δεύτερος είναι ζεστός, κοινωνικός, ανοιχτός... κι όμως, κάθε βράδυ περιμένω να με προσέξει, και κάθε βράδυ νιώθω ότι δεν μου δίνει σημασία». Σώπασε για λίγο. «Πώς γίνεται να είμαι ξανά ακριβώς εκεί; Εκεί που ήμουν και στον πρώτο μου γάμο;»

Την ερώτηση αυτή την ακούω με πολλές παραλλαγές. Ξεκινά σχεδόν πάντα από το ίδιο σημείο: «φταίει ο άλλος». Και πολλές φορές ο άλλος όντως συμβάλλει. Αυτό που έχει ενδιαφέρον είναι ότι ο σύντροφος μπορεί να αλλάζει, αλλά η ιστορία μένει ίδια... άλλος σύντροφος, ίδια ιστορία.

Τι λένε οι αριθμοί

Στην Ελλάδα το 2024 εκδόθηκαν 15.532 διαζύγια. Η εικόνα που έχουμε στο μυαλό μας, του γάμου που διαλύεται στους πρώτους μήνες, δεν είναι η πιο συχνή. Τα δύο τρίτα των διαζυγίων αφορούν γάμους που κράτησαν δέκα χρόνια και περισσότερο.

Ο δεύτερος γάμος δεν είναι διαφυγή

Οι περισσότεροι από όσους χωρίζουν δοκιμάζουν ξανά. Στις ΗΠΑ, το 66% των διαζευγμένων έχει ξαναπαντρευτεί. Δεν τους βρίσκω αφελείς. Βλέπω ανθρώπους που θέλουν ακόμα να ανήκουν κάπου. Εδώ τα δεδομένα δεν συμφωνούν μεταξύ τους, και πρέπει να το πω ανοιχτά. Σε αμερικανικές μελέτες οι δεύτεροι γάμοι συνήθως εμφανίζουν μεγαλύτερο κίνδυνο διαζυγίου από τους πρώτους. Σε βρετανικά στοιχεία το ποσοστό είναι χαμηλότερο, αλλά και πάλι περίπου ένας στους τρεις διαλύεται.

Όποιον αριθμό κι αν κρατήσουμε, το συμπέρασμα είναι το ίδιο: ένα σημαντικό μέρος των δεύτερων γάμων διαλύεται κι αυτό. Και μια μελέτη του 2017 (Jensen και συνεργάτες) πρότεινε ότι δεν φαίνεται να φταίει ο «δεύτερος γάμος» αυτός καθαυτός. Μετράει περισσότερο το ποιοι είναι οι άνθρωποι που μπαίνουν σε αυτόν, και τι κουβαλούν.

Η θεραπευτική οπτική

Η ψυχοδυναμική σκέψη δεν βλέπει δύο άτομα που τυχαία συναντήθηκαν. Βλέπει ένα σύστημα με ρόλους, σιωπηλές συμφωνίες και ασυνείδητες προσδοκίες. Θα σταθώ σε τρεις ιδέες που φωτίζουν το γιατί η ιστορία συχνά ξαναγράφεται.

1. Η επανάληψη. Ο Φρόυντ περιέγραψε τον καταναγκασμό της επανάληψης. Ό,τι δεν μπορέσαμε να επεξεργαστούμε μέσα μας, τείνουμε να το ξαναζούμε στις σχέσεις μας, σαν να ζητά ακόμα μια ευκαιρία να κλείσει. Ο Bowlby μίλησε για «εσωτερικά μοντέλα» της σχέσης. Οι πρώτοι δεσμοί μάς διδάσκουν τι να περιμένουμε από τον άλλον και πόσο δικαιούμαστε να ζητάμε. Αυτά τα μοντέλα δεν μένουν στο παρελθόν. Μπαίνουν μαζί μας σε κάθε νέο σπίτι.

2. Η επιλογή δεν είναι τυχαία. Ο Henry Dicks, που μελέτησε ζευγάρια στην Tavistock Clinic του Λονδίνου, και ο Jürg Willi περιέγραψαν την ασυνείδητη «συνωμοσία» (collusion) του ζευγαριού. Ο καθένας φέρνει κομμάτια του εαυτού του που δυσκολεύεται να κρατήσει, και τα εναποθέτει στον άλλον. Έτσι ο ένας αναλαμβάνει να είναι «ο συναισθηματικός» και ο άλλος «ο λογικός». Ο ένας «ο δυνατός» και ο άλλος «ο ευάλωτος». Τα κομμάτια ταιριάζουν όπως το κλειδί είναι κομμένο αποκλειστικά για μια κλειδαριά και αυτό είναι που δημιουργεί την έλξη της αρχής. Μετά, ακριβώς αυτός ο διαχωρισμός γίνεται η πηγή της σύγκρουσης. Μας ενοχλούν στον άλλον όσα δεν αντέχουμε σε εμάς.

3. Η προβολή/πρόκληση. Η Melanie Klein και αργότερα ο Thomas Ogden μίλησαν για την προβλιτική ταύτιση: δεν προβάλλουμε απλώς ένα συναίσθημα στον άλλον, προβάλλουμε ένα κομμάτι του εαυτού μας και ενεργούμε, χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε, φέρνοντας τον άλλον σιγά σιγά στη θέση που το εσωτερικό και μη συνειδητό σενάριό μας χρειάζεται. Όποιος φοβάται την εγκατάλειψη μπορεί να γίνει τόσο απαιτητικός ή καχύποπτος, που ο σύντροφος πράγματι αποσύρεται. Το σενάριο επιβεβαιώνεται και η πεποίθηση δυναμώνει: «βλέπεις, πάντα με αφήνουν».

Εδώ ο Foulkes, ο ιδρυτής της ομαδικής ανάλυσης, προσθέτει κάτι σημαντικό: το άτομο δεν υπάρχει έξω από το πλέγμα των σχέσεών του. Δεν μπορούμε να βγούμε από το σύστημα. Μπορούμε όμως να αλλάξουμε τη θέση που παίρνουμε μέσα του και να καταλάβουμε τι ανάγκη εξυπηρετούσε η θέση αυτή.

Στη θεραπεία το λέμε μεταβίβαση. Φέρνουμε στον θεραπευτή τα ίδια σενάρια που φέρνουμε στον σύντροφο και έτσι μπορούμε επιτέλους να τα δούμε εν δράσει και να δοκιμάσουμε κάτι διαφορετικό. Γι' αυτό η αλλαγή συνήθως δεν γίνεται με μια απόφαση. Γίνεται με την αργή εμπειρία ότι μια σχέση μπορεί να στηρίξει και να αντέξει εκείνα που φοβόμασταν ότι θα την καταστρέψουν.

Στο παράδειγμα της αρχής. λοιπόν, θα μπορούσαμε να στοχαστούμε και να αναρωτηθούμε... Από πού έρχεται η ανάγκη να με προσέξουν τόσο έντονα; Τι θα συνέβαινε αν ο άλλος δεν ήταν ο υπεύθυνος για να μου καλύψει την ανάγκη αυτή;

Δεν υπάρχει μία σωστή απάντηση, υπάρχει μόνο η δική της απάντηση.

Σημαντική διευκρίνιση. Τίποτα από αυτά δεν σημαίνει ότι «φταίμε πάντα εμείς». Όταν υπάρχει βία, κακοποίηση, εξάρτηση που δεν αντιμετωπίζεται ή συστηματική απαξίωση, ο χωρισμός είναι προστασία και όχι αποτυχία. Η ευθύνη για την ασφάλεια δεν μοιράζεται ποτέ ισόποσα.

Ο χωρισμός δεν είναι ούτε πάντα λύση ούτε πάντα ήττα. Αυτό που κάνει τη διαφορά είναι το αν θα φύγουμε ή θα μείνουμε έχοντας καταλάβει τι κάναμε και τι έγινε.

Η σχέση είναι απόρροια της αλληλεπίδρασης όλων των μερών της. Αντί για το «τι μου κάνει ο άλλος», μπορούμε να δοκιμάσουμε το «ποιο κομμάτι μου ενεργοποιείται όταν συμβαίνει αυτό, και από πού το ξέρω;». Αυτή η μετακίνηση μοιάζει μικρή. Συχνά όμως ο θυμός για τον άλλον μετατρέπεται σε περιέργεια για τον εαυτό, και τότε, είτε μείνουμε είτε φύγουμε, δεν παίρνουμε την ίδια ιστορία μαζί μας.

Πηγές: ΕΛΣΤΑΤ, Φυσική Κίνηση Πληθυσμού 2024 · Pew Research Center, «8 facts about divorce in the United States», Οκτ. 2025 · Marriage Foundation, επεξεργασία στοιχείων ONS για πρώτους και δεύτερους γάμους (Βρετανία) · Jensen, Shafer, Guo & Larson (2017), Journal of Family Issues.